همایش: نفس در عالم جسمانی - شیخ علاء خالدی

 

• عنوان بحث : النفس والعالم الجسمانی
• به فارسی : نفس در عالم جسمانی
• موضوع : علوم دینی مرتبط با علوم تجربی
• ارائه شده توسط : شیخ علاء خالدی
• فرمت : pdf + html + video
• مدت زمان اجرا : ۲۳:۰۰
• تعداد صفحات : ۱۰
• تاریخ اجرا : ۱ / ۹ / ۲۰۱۵
• منبع : معهد الدراسات العلیا الدینیة واللغویة – IHELRS

متن نوشتاری : 

 

در یک دیدار هفتگی جدید با موضوعی جدید در خدمت شما هستیم ، بحث امروز ما بحثی جالب و قابل گفتگو است ، با موضوع نفس در عالم جسمانی که با حضور شیخ علاء خالدی آن را مورد بررسی قرار می‌دهیم . شیخ عزیز بفرمایید در خدمت شما هستیم .

سلام علیکم ، خیلی خوش آمدید :

در حقیقت ما بیشتر شما را شیخ منبری می‌شناسیم اما در واقع شما یکی از اساتید برجسته دانشکده تحصیلات عالی و تکمیلی هستید ؛ و امروز با بحث جدید و جالبی در خدمت شما هستیم ؛ با موضوع نفس در عالم جسمانی یا نقش نفس یا اینکه انسان چگونه آفریده شده است ؟

یاالله. السلام علیکم و رحمة الله و برکاته . أعوذ بالله من الشیطان اللعین الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله و صلی الله علی سید خلقه و رسله أجمعین، محمد و علی آله الطیبین و الطاهرین و اللعن الدائم علی أعدائهم أجمعین، من الان إلی قیام یوم الدین.

خداوند متعال فرمود:

وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها‌([۱])
(سوگند به نَفْس و آن کس که آن را درست کرد؛ سپس پلیدکارى و پرهیزگاریش را به آن الهام کرد، که هر کس آن را پاک گردانید، قطعاً رستگار شد، و هر که آلوده ‏اش ساخت، قطعاً درباخت.)

در حقیقت صحبت در مورد نفس، صحبتی دقیق و عمیق است و دارای شاخه‌های زیادی است. با این حال، اگر خدا بخواهد، دیدار امروز در مورد مبادی این عالم الهی یا به عبارت دیگر در مورد نفس انسانی که از آسمان اول نازل شده است، می‌باشد. این چگونه است؟ نسبت به امتحان نفس در عوالم سه‌گانه، همان‌طور که قائم آل محمد برای ما در علوم خود روشن کرده‌اند: انسان به طور کلی، باید سه امتحان را پشت سرگذارد که قرآن از آن، به تاریکی‌های سه‌گانه تعبیر کرده است. یکبار این نفس‌ها که در آسمان اول و به طور مشخص و به صورت عمومی در عالم ذر خلق شدند . بنابراین اولین امتحانی که برای نفس در عالم ذر شروع شد، که تصویر به آن اشاره می‌کند ، امتحانی بود که نفس به عالم ذر منتقل شد و امتحان صورت گرفت و رتبه‌ها مشخص شد و عالم ذر با نتایج مشخصی پایان یافت. پس برخی مقربین و برخی اولیاء و برخی اصحاب کفر و نفاق و امثال این‌ها که قرآن تقسیم کرده است، شدند. بعد از اینکه امتحان عالم ذر پایان یافت،  سپس مقرر شد که نفس پا به امتحان دومی از امتحانات سه‌گانه بگذارد -یعنی همان عالم جسمانی که اکنون ما در آن قرار داریم-. سپس بعد از این مرحله ، همین نفس انسانی به مرحله‌ی جدیدی صعود خواهد کرد. البته نه همه نفس‌ها، ان‌شاء‌الله بعداً بیان خواهیم کرد.

این نفس انسانی به عالم سوم که همان عالم رجعت است، بالا خواهد رفت؛ همان‌طور که می‌بینید رتبه‌ی عالم دنیا، از عالم ذر و رجعت پایین‌تر است. تصویر نشان می‌دهد که عالم دنیا، پایین‌ترین عالم تاریکی است؛ به‌گونه‌ای که این نفس، بعد از اینکه در آسمان اول بود، وارد عالم جسمانی شد . نفس در آسمان اول، به معنا و حقیقت نزدیک‌تر و مادی‌بودنش، کم بود. در واقع نفس به مرحله‌ای پایین‌تر یعنی همان مرحله‌ی مادی محض ( مرحله عدم یا قابلیت بوجود آمدن ) فرود آمد که این نفس دوباره در عالم دنیا امتحان خواهد شد. اما سوال اینجاست که : این نفس انسانی، چگونه به این عالم جسمانی تنزل پیدا کرد؟

نکته‌ی مهم و قابل توجه این است. آنچه که بیان می‌شود، همه‌اش از علم قائم آل محمد علیه السلام می‌باشد. ولی با مقداری جا به جایی و ترتیب‌بندی و نه بیشتر. بنابراین هیچ‌کدام از این مطالب، از خودم نیست؛ مگر بعضی از توضیحات.

قائم علیه السلام می‌فرماید: نفس در آسمان اول است؛ چرا که از آسمان اول، به عالم اَنفُس(نفس‌ها) تعبیر می‌شود که در آن، نفس‌ها خلق شده‌اند. در حقیقت نفس، پایین‌ترین مرتبه‌ی روح است. به این دلیل که اگر سخن ما در مورد صفحه‌ی وجود انسان باشد، صفحه‌ی وجودی انسان از اولین عالم که سُرادقات عرش اعظم است، شروع می‌شود و تا نزدیکی آسمان اول، ادامه دارد. و انسان دارای وجودهایی است که از پایین سرادقات عرش اعظم، ادامه می‌یابد و یا مثلاً وجودهای هستند که از آسمان هفتم تا آسمان اول ادامه دارند. تمام این‌ها، ارواح نورانی هستند. به عنوان مثال: فردی که صفحه‌ی وجودش، از سرادقات عرش اعظم تا آسمان اَنفُس (آسمان اول) ادامه می‌یابد، روح حضرت محمد (ص) است.

و اما ائمه علیهم السلام چون رتبه‌شان از رسول خدا پایین‌تر است، صفحه‌ی وجودیشان -یعنی خلقت روحانی و نورانی ارواحشان- از پایین سرادقات شروع می‌شود و این‌چنین است ارواح مؤمنین که خلقت ارواح نورانیشان از آسمان هفتم شروع می‌شود و تا آسمان اول ادامه می‌یابد. لکن تمام این ارواحی که صفحه‌ی وجودشان از آسمان دهم تا اول ادامه دارد، وقتی به آسمان اول تنزل پیدا می‌کنند -و این پایین‌ترین نزول برای عالم یا خود روح می‌باشد- نفس نامیده می‌شوند. بنابراین نفس، پایین‌ترین مرتبه از مراتب روح است. وقتی که نفوس بعد از امتحان اول (امتحان عالم ذر) به آسمان اول تنزل داده شدند، برای آن‌ها در نظر گرفته شد که مورد امتحان قرار گیرند و به عالم جسمانی تنزل داده شوند. بنابراین نفس، نفس ما و انبیا و رسولان و ائمه علیهم السلام  در آسمان اول قرار دارد. همچنین نُطفه نفسانی، در آسمان اول قرار دارد. این نکته‌ی بسیار مهمی است که تا به حال، کسی غیر از قائم آل محمد بیانش نکرده بود. تنها روایات اهل بیت ع هستند که به این حقیقت الهی اشاره کرده‌اند و برای شما روایت خواهم آورد که متوجه شویم: چگونه قائم آل محمد، در مورد این علم الهی صحبت کرده است. بنابراین زمانی که اراده شد تا نفس از آسمان اول به این عالم جسمانی ما وارد شود، به صورت مستقیم نازل نمی‌شود. بلکه اول، صورت آن پایین می‌آید . اما صورت نفس چیست؟ یعنی همان نطفه‌ی نفسانی. این تعبیر قائم علیه السلام است نه تعبیر من.

نطفه‌ی نفسانی، صورتی است از نفسی که در آسمان اول است. نطفه‌ی نفسانی، دارای این قابلیت است که جسم بیولوژیکی در این عالم جسمانی را تشکیل دهد. به عبارت ساده‌تر، نطفه‌ی نفسانی، صورت این جسمی را که الان صحبت می‌کند، به این شکل در آورده است. بنابراین نطفه نفسانی، به عالم جسمانی نازل می‌شود تا مسئول به‌وجود‌آوردن صورت و شکل باشد. به زودی خواهد آمد که چگونه صورت تشکیل می‌شود. یعنی همین صورت جسمانی و جسم بیولوژیکی، سپس نفس تنزل پیدا می‌کند. و لکن قبل از واردشدن به مطلب بعد، چگونه بر این مطلب استدلال کنیم؟ در روایت آمده است که به وسیله‌ی شما اهل بیت خداوند معلومات دینیمان را به ما آموخته است. وقتی به روایات شریفه می‌رسیم … این نطفه‌ی نفسانی، از کجا آمده است و اهل بیت علیهم السلام در روایات‌شان در مورد آن، چه فرموده‌اند. به عنوان مثال، در کتاب بحار از امام صادق علیه السلام آمده است:

(در بهشت درختی است که آن را (مُزُن) می‌نامند أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُون‌ ([۲]) (آیا شما آن را از [دلِ‏] ابرِ سپید فرود آورده ‏اید، یا ما فرودآورنده ‏ایم؟) خداوند متعال وقتی بخواهد، مؤمنی را بیافریند، قطره‌ای از درخت (مُزُن) می‌چکد. پس به گیاه و میوه‌ای که مؤمن یا کافر از آن می‌خورد، نمی‌رسد؛ اِلا اینکه خداوند از صلب آن، مؤمن خارج می‌کند).

بنابراین آموختیم که نطفه نفسانی، از درخت (مُزُن) که مسئول نطفه‌هاست و همیشه در سوره‌ی واقعه می‌خوانیم: أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُون (آیا شما آن را از [دلِ‏] ابرِ سپید فرود آورده‏ اید، یا ما فرود آورنده ‏ایم؟) نازل می‌شود.

مثلاً در روایت دیگر (نطفه از آسمان، به زمین بر روی گیاهان و میوه‌ها می‌اُفتد.) این روایت هم، به نطفه اشاره می‌کند. همان نطفه‌ای که قائم آل محمد، به آن اشاره می‌کند. ایشان، آن را نطفه‌ی نفسانی می‌نامند که نازل می‌شود. چگونه از آسمان نازل می‌شود؟ از درخت (مُزُن) بر برگ‌ها و درختان و میوه‌ها نازل می‌شود سپس به عبارتی انسان می‌آید و آن را می‌خورد. پس وقتی که انسان مؤمن یا کافر، این نطفه‌ای را که مثلا در سیب است، می خورد -طبیعتاً آن را با چشم نمی‌توانیم ببینیم؛ چرا که از عالم معنا آمده است- بر اساس این نطفه‌ای که در صلبش است، انسان مؤمن متولد می‌شود. پس به همین دلیل شناختیم که چگونه کافر، مؤمن را به وجود می‌آورد. به عنوان مثال محمد بن ابی بکر (که فرزند ابوبکر و از یاران خاص حضرت علی علیه السلام بود). به همین دلیلی که اهل‌بیت علیهم السلام بدان اشاره فرمودند و قائم آل محمد علیه السلام آن را محکم نمود.

خب این یک مورد ؛ وقتی که به تصویر بعدی منتقل می‌شویم بعد از نفس و آسمان اول و نطفه‌ی نفسانی خلاصه‌وار فهمیدیم و اگر سوال یا تفسیری بود بعد از بحث ان شاء الله خواهد آمد .  خودِ نفس چگونه بعد از نازل شدن نطفه‌ی نفسانی نازل می‌شود؛ چرا که حساب و عقاب در حقیقت، به نفس تعلق دارد و برای آن رخ می‌دهد؛ نه برای نطفه‌ی نفسانی؛ به این دلیل که فهمیدیم نطفه‌ی نفسانی، فقط صورتی است که جسم بیولوژیکی را تشکیل می‌دهد تا نفس  در آن واقع شود . عقاب و حساب برای نفس هست. وقتی نوبت به نطفه می‌رسد، منظور جایگاه آن در عالم جسمانی است که چگونه رفتار می‌کند ؟ سپس چگونه نفس می‌آید؟ به عبارت دیگر، کدام‌یک قبل از دیگری می‌آید؟ نفس یا نطفه‌ی نفسانی؟

قائم آل محمد علیه السلام می‌فرماید: (اولین چیزی که به عالم جسمانی نازل می‌شود، نطفه‌ی نفسانی است. هنگامی که برای این نفس -مثلاً نفس شما در نظر گرفته شود که وارد امتحان شود- اولین چیزی که نازل می‎شود، صورت نفس یا همان نطفه‌ی نفسانی است که به این عالم می‌آید. سپس نفس به صورت مستقیم، بعد آن می‌آید. اما مدت زمانِ فاصله‌ی بین نطفه‌ی نفسانی و نفس، چقدر است؟).

با هم به این تصویر می‌رویم ؛

مراحل نزول نفس، به عالم جسمانی :

تقریباً دو مرحله‌ی اساسی دارد که هر کدام به دو قسمت تقسیم می‌شوند:

این مراحل را از پاسخ‌های متعدد قائم آل محمد، در کتاب‌های (متشابهات) (یا پاسخ‌های روشنگرانه )و (توهم‌بی‌خدایی) جمع‌آوری کرده‌ام و آن‌ها را در این اقسام، بر اساس آنچه که آموختم مرتب کردم. نفس هنگامی که می‌خواهد به عالم جسمانی نزول کند، به دو صورت یا شکل نازل می‌شود. یک مرتبه برای امتحان و یک مرتبه، برای انجام یک کار یا مسئولیت خاص نازل می‌شود . تأکید می‌کنم که این، امتحان نیست. بلکه امر مهمی است که به خاطر آن می‌آید، برای دانستن تفاوت میان این دو، باید گفت: امتحان، همیشه از طریق تولد جسمانی است. اما انجام امر مهم و خاص، ضروری نیست که از راه تولد جسمانی باشد. بنابراین نفس وقتی به عالم جسمانی می‌آید یا برای امتحان است، یعنی امتحان دوم و یا قبل یا بعد امتحان می‌آید که از آن، به امر مهم و مسئولیت خاص تعبیر می‌شود. وقتی نفس می‌خواهد برای امتحان بیاید، از دو راه می‌آید:

اولاً: نطفه نازل می‌شود. همان‌طور که در شکل می‌بینید. نطفه‌ی مادی، دربردارنده‌ی نطفه‌ی نفسانی است؛ چرا که مضمون فرموده قائم آل محمد، این‌گونه است: نطفه‌ی نفسانی وقتی می‌خواهد، به سمت عالم جسمانی پایین بیاید -و در ذهن خود تصور کنید؛ تا گفته‌ام در جان و دلتان بنشیند- ابتدا از درخت (مُزُن) نازل می‌شود و بر روی درختان و میوه‌هایی که انسان مومن از آن‌ها می‌خورد، قرار می‌گیرد و این نطفه‌ی نفسانی، به نطفه‌ی مادی که در صلب مرد قرار دارد، می‌چسبد. پس در واقع یکی از نطفه‌های مادی، در صلب مردِ به عنوان حامل برای نطفه‌ی نفسانی واقع می‌شود . یعنی نطفه‌ی مادی، نقش دیگری ندارد مگر اینکه ظرفی محافظ و نگهدارنده برای نطفه‌ی نفسانی باشد . و آن را به بیضه‌ها می‌رساند و وقتی لقاح تمام می‌شود، نطفه‌ی نفسانی شروع به رشد می‌کند و به وسیله‌ی بیضه‌ها شکل می‌گیرد و جسم بیولوژیکی یعنی (ساختمان جسمانی بدن از گوشت و خون که قرآن کریم از آن بعنوان (علقه) تعبیر می‌کند) بوجود می‌آید . بنابراین وقتی این (علقه) بعد چهار ماه  پیاپی باقی بود، قائم علیه السلام می‌فرماید: (نفسی که متعلق به این نطفه‌ی نفسانی است، فرود می‌آید. پس بعد از چهار ماه از مرحله‌ی (علقه) و سپس (مُضغه) نفس با این جنین مربوط(مرتبط) می‌شود ، بعد از چهار ماه پیاپی فرود می‌آید. این مرحله‌ی اول فرود‌آمدن نفس بود. سپس انسان می‌آید و در این عالم جسمانی، تا لحظه‌ای که آن را با مرگ یا رفع پایان برد، امتحان می‌شود).

راه دیگر، برای نزول نفس‌های انسانی :

نطفه‌ی نفسانی از درخت (مُزُن) به طور مستقیم نازل می‌شود و تخمدانها را در رحم مادر، لقاح   می‌دهد. همانند آنچه که برای حضرت مریم علیهم السلام مادر حضرت عیسی علیه السلام رخ داد. روح به وسیله‌ی این نطفه نفسانی، نازل شد . و طبعاً هر موقع که نطفه‌ی نفسانی از آسمان اول نازل می‌شود، مجرد است (فقط نطفه‌ی نفسانی است؛ نه چیز دیگر) تا اینکه قالبی بر حسب عالمی که در آن نازل می‌شود، بگیرد. بنابراین روح به وسیله‌ی این نطفه‌ی نفسانی، برای امتحان فرود می‌آید و به صورت مستقیم، به نطفه نفسانی می‌چسبد؛ همان‌طور که نطفه‌ی نفسانی را در دهان مریم علیهم السلام دمیدند. خصوصیت نطفه‌ی نفسانی وقتی به صورت مستقیم می‌آید، این است که از راه دهان، بینی، چشم، گوش یا بقیه اعضا و جوارح، ممکن است، وارد شود؛ چرا که می‌خواهد به صورت مستقیم داخل رحم شود و با تخمدانها لقاح انجام دهد. بنابراین در اینجا هم بعد از چهار ماه، نفس فرود خواهد آمد؛ مثل نفس عیسی علیه السلام . لذا فرق بین قسمت اول و دوم، این است که نطفه‌ی نفسانی در قسمت اول، تخمدانها را لقاح نمی‌دهد بلکه نطفه‌ی مادی یک ظرف حامل و نگهدارنده‌ای برای آن بوده است اما در قسمت دوم ( نطفه‌ی نفسانی است که تخمدانها را لقاح داده است ) . مثال قسمت اول، ما هستیم و مثال قسمت دوم، حضرت عیسی علیه السلام . این مرحله‌ی اولِ نزول نفس، به عالم جسمانی بود.

مرحله‌ی دوم

یکبار نفس نازل می‌شود. اما نه برای امتحان؛ چرا که وقت امتحانش فرا نرسیده است . بلکه آن، برای انجام یک مسئولیت خاص و مهم نازل می‌شود و سپس بالا می‌رود تا اینکه وقت امتحانش فرا‌ برسد. پس قسمت اول، این است که نفس به صورت مستقیم به همراه نطفه‌ی نفسانی فرود می‌آید؛ چرا که همان‌طور که گفتیم: نطفه‌ی نفسانی، وظیفه‌ی تشکیل جسم بیولوژیکی را دارد؛ نه خودِ نفس. بلکه نفس به صورت مستقیم می‌آید تا بدیها یا پرهیزگاری‌هایش را تجربه کند . اما صورتی که در این نفس واقع می‌شود ، نطفه‌ی نفسانی است که مسئول این کار است. پس یکبار نفس فرود می‌آید و نطفه‌ی مادی‌اش به صورت مستقیم برای آن مجسم می‌شود و جسم مادیش را از عناصر موجود در طبیعت تشکیل می‌دهد تا امر مهم و خاصش را انجام دهد؛ همانند شبیه عیسی علیه السلام ، پایین می‌آید تا کارش را انجام دهد و سپس بالا می‌رود و همچنین همین بدن می‌آید و از بین می‌رود؛ همان‌طور که بقیه بدن‌ها از بین می‌روند. این یک مسئله.

و یکبار نفس برای انجام امر مهم و خاصی نازل می‌شود. اما همیشه در این جسم بیولوژیکی (جسم مادی) قرار نمی‌گیرد. بلکه نفس و نطفه‌ی نفسانی، به شکل جسم مثالی نازل می‌شوند. مسئول جسم مثالی کیست؟ باز هم نطفه‌ی نفسانی است؛ چرا که قابلیت این را دارد که جسم مثالی یا مادی تشکیل دهد . همچنین این نفس هم به این عالم فرود می‌آید؛ همانند نفس حضرت آدم علیه السلام ؛ همچنان‌که امام احمدالحسن علیه السلام در کتاب توهم‌بی‌خدایی فرمودند: (نفس آدم علیه السلام حتی قبل از امتحانش، به این عالم جسمانی نازل شد و سنگ را حمل می‌کرد. لکن فقط نفس بود و برای این نفس صورت مثالی بود تا اینکه نوبتش به پایان رسید و این نفس با جسم مثالی‌اش، به جسم مادی تغییر کرد.)

اما خلاصه‌ی بحث طبق تصویر اخیر :

آسمان اول، همان عالم نفس‌ها می‌باشد. نفس نازل می‌شود و می‌خواهد به عالم جسمانی منتقل شود تا جسم بیولوژیکی تشکیل دهد . نطفه‌ی نفسانی قبل از آن پایین می‌آید همانطور که در تصویر توضیح دادم  ، سپس نفس می‌آید. و این تصاویر تقریبا دقیق هستند . نطفه‌ی نفسانی در نطفه‌ی مادی پدید می‌آید و  جسم بیولوژیکی را تشکیل می‌دهد.

مرحله‌ی دوم: نطفه‌ی نفسانی، به بیضه‌ها مرتبط می‌شود و جسم بیولوژیکی را تشکیل می‌دهد. سپس نفس می‌آید.

حالت دیگر این است که نفس بصورت جسم ( اما نه به شکل بیولوژیکی ) برای ادای مسئولیت و امری مهم فرود می‌آید . سپس برایش وفات اتفاق می‌افتد. هنگامی که لحظه‌ی وفات انسانی که نطفه‌ی نفسانی‌اش و نفسش نازل شده و امتحانش در این عالم جسمانی فرا برسد، مثلا ًمرگش فرا برسد -چرا که وفات دو گونه است؛ وفات به معنی مرگ- اولین چیزی که از او خارج می‌شود، نفسش است. سپس نطفه‌ی نفسانی‌اش، در حالی که اولین چیزی که به این عالم جسمانی نازل می‌شد، نطفه‌ی نفسانی بود. سپس نفس. اما در هنگام وفات، اول نفس و سپس به دنبال آن، نطفه‌ی نفسانی خارج  می‌شود. به کجا می‌روند؟ به سوی برزخ و در آن‌جا مدت تعیین شده‌ای می‌مانند تا اینکه امتحان سومش فرا برسد که آن عالم رجعت است. نفس و نطفه‌ی نفسانی نیز، به آن عالم برای امتحان سوم منتقل می‌شوند.

با سپاس و تشکر از توجه شما و …. الحمدلله رب العالمین

***

با تشکر از شما شیخ علاء …. در حقیقت موضوع مورد بحث موضوعی علمی و عقیدتی است . لذا از شما شیخ بزرگوار تشکر می‌کنیم . و از خداوند مسئلت داریم شما را توفیق دهد و خدا خیرتان دهد و ان شاء الله وعده‌ی ادامه‌ی این بحث‌ها را در جلسات بعدی به ما بدهی .

شیخ : ان شاء الله ، از شما تشکر می‌کنم .

مجری : حاضرین و سروران گرامی در این بحث رأی‌گیری را خواهیم داشت تا ان شاء الله شیخ در آن موفق بشوند ، استاد غالب اگر ممکن است برگه‌ها را بین حاضرین پخش کنی ، در خاتمه این دیدار از شیخ بابت این بحث جالب تشکر می‌کنیم و از خداوند خواستار موفقیت ایشان در دیدارهای بعدی هستیم تا بتوانند بیشتر توضیح بدهند و از حضور برادران و شیوخ و اساتید و سروران در این دیدار کمال تشکر را داریم و امید داریم برادران بحث‌های جدیدی را اضافه و القا کنند تا بحث علمی را در این دیدارها مطرح کنند . از حضورتان کمال تشکر را داریم و شما را به خدای بزرگ می‌سپاریم .

دانشکده  دروس عالی و دینی و لغوی/ شیخ علاء خالدی
لینک ویدئوی نشست : https://youtu.be/b۶AWiKPPrV۰
لینک‌های دریافت:
pdf + html + video

***

---

[۱] – شمس:۷ – ۱۰
[۲] – واقعه:۶۹